عزيز الله بيات
566
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
اخلاق انسانى را لگدمال مىكند . بهطور كلى مىتوان گفت كه ورود رضا خان به صحنه سياست از پيدايش كميتهء آهن آغاز مىشود . ايوانف مؤلف تاريخ نوين ايران دربارهء آن كميته چنين مىنويسد : « در تهران با شركت فعالانه امپرياليستهاى انگليس براى اجراى يك كودتا كميتهاى به نام كميته آهن تشكيل شد . سيد ضياء الدين طباطبايى مدير روزنامه رعد و نصرت الدوله فيروز كه با انگليسها ارتباط نزديك داشتند ، عضو اين كميته بودند . البته ، نصرت الدوله در لندن اقامت داشت كه به صلاحديد وى كودتاى سوم اسفند 1299 در لندن طرحريزى شد . در همين زمان رضا خان بنابه سفارش يكى از ژنرالهاى انگليسى به فرماندهى ديويزيون قزاق منصوب شده بود » . در سوم اسفند 1299 ه . ش . دستههاى قزاق به فرماندهى رضا خان از قزوين وارد تهران شدند و كودتايى دولتى را كه مقدمات آن در لندن فراهم شده بود ، به مرحله اجرا درآوردند و پس از اشغال موسسات دولتى ، در حدود 200 نفر از اعيان و وزراى سابق و كسانى را كه با قرارداد 1919 ايران و انگليس مخالفت كرده بودند ، دستگير كردند . بعد از انجام كودتا دولت جديدى به رياست سيد ضياء الدين تشكيل شد . در اينزمان به فرمان احمد شاه ، رضا خان ملقب به سردار سپه گرديد و رسما به فرماندهى تيپ قزاق منصوب شد . در اين گيرودار در گيلان جبهه واحدى با شركت كمونيستها به رهبرى حيدر عمو اوغلى و جنگليها به رهبرى ميرزا كوچك خان و گروه احسان الله خان تشكيل شد ، در راه آسايش و رفاه اهالى گيلان هم قدمهاى موثرى برداشته شد . طولى نكشيد كه بين سران جبهه اختلاف بروز كرد كه در همين زمان قوام السلطنه كه جانشين سيد ضيا شده بود ، با استفاده از اختلاف ميان ميهنپرستان گيلان تعدادى قزاق به فرماندهى رضا خان به شمال فرستاد . رضا خان پس از ورود به گيلان به كمك افراد قزاق سرتاسر خاك گيلان را تصرف كرد و جنگلىها را پراكنده كرد . ميرزا كوچك خان هم در سال 1300 ه . ش . در كوههاى طالش كشته شد . در همان سال قيام محمد تقى خان پسيان در خراسان سركوب شد . استاد عاليقدر زندهياد ملك الشعراى بهار دربارهء اين موضوع چنين مىنويسد :